O Eixo Atlántico vén de elaborar un informe de situación sobre as principais características e resultados da aplicación das EDUSI (ES) e as AIDUS (PT), os dous instrumentos de política que en cada país se deseñaron para impulsar o desenvolvemento urbano sustentable.
O Eixo Atlántico, líder do proxecto EURE, vén de elaborar un informe de situación sobre as principais características e resultados da aplicación das EDUSI (ES) e as AIDUS (PT), os dous instrumentos de política que en cada país se deseñaron para impulsar o desenvolvemento urbano sustentable. O informe rexional de España e Portugal ofrece un resumo desta análise.
Situación en Portugal
Portugal está marcado por importantes asimetrías territoriais, en termos de recursos necesarios para o proceso de desenvolvemento e de indicadores globais do mesmo.
Na última década, a concentración da poboación vén de aumentar, especialmente nas Áreas Metropolitanas de Lisboa e Oporto, o Algarve e Madeira e nalgunas cidades medianas do interior que tenden a estruturar a área rural circundante. Aproximadamente o 70% da poboación do continente encóntrase agora na zona costeira (50 km), cunha densidade de poboación media de 350 habitantes / km2. Para o interior, este promedio é de 90 habitantes / km2.
Durante o século XXI, a poboación do continente diminuíu un 0,5%; porén, en NUT III no interior descendeu un 10,9% e na Área Metropolitana de Lisboa medrou un 5,7%. Noutras palabras, xunto coas condicións demográficas, económicas e sociais, o modelo de desenvolvemento portugués non demostrou ser capaz de proporcionar un proceso de converxencia rexional do PIB per cápita.
O desafío para o próximo período de programación é impulsar unha política de desenvolvemento rexional dirixida a reducir a fenda de ingresos entre territorios, que estimule a cohesión territorial e a competitividade dos territorios que simplemente chamamos o interior.
Situación en España
A situación é similar en España en xeral e en Galicia en particular, coas súas evidentes peculiaridades. Un cambio de tendencia e un punto de inflexión derivado da crise financeira de 2008: se ata entón España e Galicia converxían co resto de Europa, acadando o 100% do PIB medio da UE27, en 2001 debido á citada crise este indicador baixou ata o 95% en 2013, cunha recuperación máis lenta nos últimos años ata a crise da COVID, que a partir de 2020 afectará significativamente a riqueza, a cohesión e a converxencia do país.
Tamén existen importantes asimetrías territoriais, non só entre costa e interior senón tamén norte-sur, coincidindo coa clasificación rexional da Política de Cohesión. Gran parte do interior de España e unha parte importante do interior de Galicia está a experimentar un importante proceso de envellecemento e despoboación cara as cidades e a costa. Isto xera un movemento de cohesión territorial coñecido como "Salvar España baleirada", en alusión á dramática perda de poboación e polo tanto de actividade socioeconómica e mantemento de servizos e estruturas territoriais básicas.
A recomendación á próxima xeneración de fondos para política territorial é abordar a necesidade de reducir as diferenzas rexionais, aumentar a cohesión e o equilibrio entre territorios, mellorar a competitividade e os sistemas produtivos vinculados ás súas características intrínsecas.
Conclusións
- Os programas actuais non tiveron debidamente en conta as particularidades das cidades pequenas e medianas nin nas prioridades abordadas, nin nas regras de xestión que rixen os programas;
- Debería requerirse un maior compromiso dos Estados membros na descentralización política
- É moi importante asegurar a participación efectiva das cidades e os seus colectivos na elaboración e seguemento dos diferentes programas europeos a nivel nacional, especialmente aqueles que teñen que ver coas estratexias urbanas;
- É importante a planificación estratéxica integrada no eido das políticas de desenvolvemento urbano sustentable e as axendas urbanas en todos os niveis da administración. Unha planificación estratéxica para contextualizar os proxectos de desenvolvemento urbano post 2020 debería ser unha condición para acceder aos fondos;
- Deben mellorarse as regras de xestión para cidades medianas e pequenas, de forma que se adapten as demandas do programa ás posibilidades reais de xestión das cidades;
- O novo período e programa debe orientarse progresivamente ao concepto de áreas urbanas funcionais, con especial atención ás áreas metropolitanas, áreas policéntricas de núcleos menores e áreas de transición rural-urbana;
- É necesario avanzar cara un concepto máis flexible e inclusivo de "área urbana" que tamén debe completarse co de redes urbanas policéntricas;
- A cooperación e a coordinación entre cidades é fundamental en cuestións como as estratexias urbanas, nas que teñen pouca experiencia e, con frecuencia, poucos medios;
- As pequenas poboacións de menos de 20.000 habitantes que son cabeceiras de zonas rurais deberían poder crear unha área urbana funcional ou formar parte dunha rede policéntrica discontinua para acceder directamente ao financiamento urbano europeo e os plans nacionais de fondos de cohesión para políticas urbanas.
Descubre o informe completo (só en inglés) no seguinte link.
Podes consultar o resumo executivo do informe (en castelán) aquí.